Mapa: Eneko del Castillo.
Fuentes: Euskaltzaindia, Halip Lartiga, J.Mª Jimeno Jurio, Joseba Intxausti.
Nota: No se especifica la pérdida total de vascoparlantes sino a la pérdida hegemónica del euskara a la que le sucede un periodo de bilingüismo
Desde el siglo XVI se denominaba Euskal Herria al territorio en el que se hablaba el euskara. Además de en la Navarra independiente de entonces, la baja Navarra, se hablaba en los territorios ocupados por Francia de Lapurdi y Zuberoa, y en los ocupados por el reino de Castilla de la Alta Navarra, Gipuzkoa, Bizkaia, la tierra de Álava y en otros muchos lugares como son el alto Aragón y del sur de Gascuña.
Sin embargo hacia el siglo I el territorio del euskara o Euskal Herria, era mucho mayor ya que abarcaba toda Baskonia, territorio que pasó a formar el reino de Pamplona llegando a su máxima territorialidad en el siglo XI.
La romanización y el surgimiento de las lenguas romances no fueron el factor más determinante ya que la regresión del euskara se dio principalmente a partir del siglo XI, momento en que comenzaron las invasiones por parte de españoles y franceses contra el reino vascón.
Conforme se fueron desgajando territorios a Nabarra, sus habitantes fueron aprendiendo las lenguas de los nuevos estados a los que pertenecían ya que estos les cambiaron forzosamente las rutas comerciales.
Según palabras de Tomás Urzainqui, Euskal Herria es el territorio donde se habla euskara, por encima de fronteras, es la nación cultural. Luego está la nación política o estado que fue Nabarra que en su interior abarcó a la comunidad euskaldun o Euskal Herria.
Agur deneri,
ResponderSuprimirAgur deneri,
ResponderSuprimirBider honetan, nire mezu osoa argitaratzea saiatuko naiz. Ea lortzen dudan. Eta ez barre egin nire trakeskerriagatik.
Mapa honek Erakusten dizkigun argibideak oso interesgarriak iruditzen zaizkidala esan nahi nuke. Izan ere, Dordoinatik Ebrora zabaltzen den lurradea, denok dakigun bezala (horrela maite nuke), Antzinaroko Basko-Akitanoen lurraldea izan zen. Hau da, gure zibilizazio zabaldu zen herria, hizkuntza edo antzinako euskalkiak, proto-euskara, adituen arabera.
Gaur egun, haien aztarnak dauzkagu toponimian, antroponimoetan, Akitaniarrek harrietan idatzita utzi dizkiguten Panteoian etab...
Basko-Akitaniako eremuan jaio ziren erromaniko hizkuntzetan ere bai. Hau da gaztelenian, aragoieran eta, batez ere, gaskoieran.
Ni, adibidez, landeetako itsasaldeko hiri batean bizi naiz, Biscarrosse (frantsesez), Biscarròce/Biscarròsse/a (gaskoieraz) izenekoa. Garbi-garbia iruditzen zait Biscarròce honek baduela zerikusia euskararekin. Toponimo honen esanahia oso argia da, nire iritziz. Bizkar hitza eta -o(t)z(e) atzizkiarekin. Alegia, bizkarrak dauden tokia. Lekuaren topografia horrelakoxe dela gehitu nahi dut, antzinako duna handiekin osatuta. Gaskoinia osoan zehar, euskal toponimo ugari dauzkagu, Bizkarrotze hori bezalakoak.
Orduan, zer izan beharko luke gure Herriak?
Ikusten dugunez gero, kontzeptuak nahiko nahasiak dira. Zein dira kontzeptu hauek?
Euskal Herria - Zazpiak/Laurak/Hirurak bat - Naffarroa - Baskonia - Euskadi.
Makina bat aldiz, zoritxarrez, abertzale eta baita jeltzale gehienek ere tutik ez dakite gai horretaz, edo ezer jakin nahiago dute, agian.
Euskal Herria : Nire ustez, kontzeptu argi-argia da. Hots, euskara mintzatzen den eskualdea, eta kito. Gero eta txikiagoa mendetan zehar, zorigaitzez.
Zazpiak-Bat (Hirurak/Laurak): Ez da batere Euskal Herria baina bi kontzeptu hauek nahastuta dira maiz. Zein da Azagran edo Cascanten mintzatzen den hizkuntza? Ez dut uste euskara denik, eta aspalditik. Hala ere, Zazpiak-Bat horretan kokatuak dira. Es da gauza koherentea nire ustez. Cascante Euskal Herrian badago, nire Bizkarrotze ere bai, eta gehiago ere. Niretzat, Zazpiak-Bat hori kontzeptu folklorikoa da. Zazpiak bat da Frantsesek eta Espainiolek duten gure herriko irudi folklorikoa. Soka-tira, ardi gazta, abestiak, boina, pestak, Ezpeletako biperra etab...
Euskadi/Euzkadi. Otoi, azaldu iezadazue Euskadi hori zer den. Nik, behintzat, ez dut ulertzen Sabinoren asmakuntza hori.
Baskonia. Oso kontzeptu garbia iruditzen zait. Baskonia da, historikoki eta baita kulturalki ere, Akitano-Baskoiak bizi ziren lurraldea, Antzinarotik Garaikidera. Gure arbasoen Aberria da.
Naffarroa/Nabarra : Akitano-Baskoien Estatua da, Baskoniaren irudi politikoa. Gure helburua da. Naffarroa da Bordeletik Atapuercara eta ekialdeko Cantabriatik Foixera herria. Gure Herri maitea.
Baskoiak, orok bat Baskoniarentzat
Halip Lartiga, Bizkarroztarra.
Ados zurekin
ResponderSuprimirEskerrik asko Halip
Gora Baskoniako landak!